Āpuru ingoa

He aha te āpuru ingoa? 

Ko te tikanga o te āpuru ingoa kāore e taea te whakaputa te ingoa me ngā taipitopito tuakiri o te tangata e pā ana ki te kēhi. Arā, kia kaua e tuhia, e kōrerohia rānei te ingoa o te tangata i roto i ngā rongo kōrero, i runga pāpāho pāpori, i wāhi kē atu rānei. 

Āpuru ingoa aunoa mō ngā pārurenga-mōrehu o ngā mahi taitōkai

Ka tukuna te āpuru ingoa aunoa ki ngā pārurenga-mōrehu o ngā mahi taitōkai hei tiaki i ō rātou tūmataitinga, oranga hoki. He whakarite ka taea e ngā pārurenga-mōrehu te whakauru ki te hātepe ture me te kore e pānuitia, e whakaputaina rānei e te hunga pāpāho. Ehara i te mea me tono koe mō te āpuru ingoa aunoa, ka tukuna noatia tērā e te kōti. 

Mēnā kāore koe i te mōhio mēnā kua riro mai te āpuru ingoa aunoa ka taea e koe te pātai ki ngā Pirihimana, ki tētahi kaitohutohu pārurenga kōti rānei. 

Me pēhea e hīkina ai e au te āpuru ingoa aunoa?

He tūturu te āpuru ingoa aunoa. Engari, ka hiahia pea koe ki te whakakore i te āpuru ingoa. Mēnā koinā tō whakatau, ka taea e koe te tono ki te kōti mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri hei hiki i tō āpuru ingoa aunoa.  

He aha te whakatau whakaputa tuakiri? 

Ko te tikanga o te whai i tētahi whakatau whakaputa tuakiri hei hiki i tāu ake āpuru ingoa ka āhei koe ki te kōrero tūmatanui mō te mahi hara ki a koe mēnā ka hiahia koe. I raro i te whakatau ka āhei ki te whakaputa, te kōrero rānei i tō ingoa e pā ana ki te mahi hara i roto i ngā rongo kōrero, i runga pāpāho pāpori, i wāhi kē atu rānei. 

Mō āhea ahau tono ai mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri?

Ka āhei koe ki te tuku tono mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri i roto i te tukanga kōti, whai muri rānei i te katinga o tētahi kēhi.

Me pēhea taku tono?

E rua ngā tikanga hei tono:

1. me whakaoti i te tono poto me te puka tuhinga oati; tērā rānei
2. me tuku he tono ā-waha (mā te tono ki te kaiwhakawā i te kōti). Mēnā e hiahia ana koe ki te tuku tono ā-waha, ka āhei koe ki te tono ki te kaihāmene kia whakaritea tēnei. 

Ka aha ina whiwhi te kōti i taku tono mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri?

Ka whai wāhi te kaihāmene me te kiriuapare/ tangata hara tangata hara
He tangata kua whakapaetia mō tētahi taihara.
View the full glossary ki te whakautu ā-tuhi mō te tono. 

Kātahi ka tuku whakatau te kaiwhakawā, te whakarite rānei i tētahi whakawātanga hei kōrero ki a koe mō tō tono. 

Ina tuku whakatau te kaiwhakawā, ka whakamōhiotia atu koe, ā, ka tukuna he kape ā-tuhi o te whakatau ki a koe.

Mēnā ka whakahautia e te kaiwhakawā kia whakaritea he whakawātanga, ka whakamōhiotia atu koe e te kōti mō te wā me te rā me tae koe ki te kōti. Ka tae atu pea te kiriuapare/tangata hara me tōna rōia ki te whakawātanga. 

Ka āhei koe ki te kōrero ki te kaihāmene mō ngā whakaritenga ka taea te whakarite i te kōti hei tautoko i a koe ki te whakauru haumanu ki tēnei whakawātanga. Mēnā kāore koe i te mōhio ki te kaihāmene, me pēhea rānei te whakapā atu ki a ia, mā tētahi kaitohutohu pārurenga kōti, ngā pirihimana rānei e āwhina i a koe kia whakapā atu. 

Ki hea ahau tiki mōhiohio atu anō ai?

Mō ētahi atu mōhiohio, tirohia te He aratohu hei tono mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri hei hiki i tāu ake āpuru ingoa. 

Mā tētahi kiriuapare, tangata hara rānei te āpuru ingoa aunoa e pā ana ki ngā mahi taitōkai 

Mēnā he pārurenga-mōrehu koe nō te ngauwhiore nā tētahi o te whānau he whai mana i runga i a koe (te taitōkai i tētahi pararau o te whānau), ka uhia aunoatia te tangata i hāmenetia, i whakaharaina rānei ki te mahi hara ki te āpuru ingoa hei tiaki i tō tūmataitinga me tō oranga.

Mēnā kāore koe i te hiahia kia āpurutia tōna ingoa, ka āhei koe ki te tono ki te kōti mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri kiriuapare.

He aha te whakatau whakaputa tuakiri kiriuapare? 

Ko te tikanga o te whiwhi ki tētahi whakatau whakaputa tuakiri kiriuapare ka taea te whakaputa te ingoa o te kiriuapare/tangata hara rānei, kia kōrerohia rānei e pā ana ki te hara ki a koe i roto i ngā rongo kōrero, i runga pāpāho pāpori, i wāhi kē atu rānei. 

Mēnā e hiahia ana koe ki te tono mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri kiriuapare i te mea e hiahia ana koe ki te kōrero tūmatanui mō te mahi hara, me tono anō koe mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri hei hiki i tāu ake āpuru ingoa.

Me pēhea te tono mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri kiriuapare?

E rua ngā tikanga hei tono:

1. me whakaoti i te tono poto me te puka tuhinga oati; tērā rānei
2. me tuku he tono ā-waha (mā te tono ki te kaiwhakawā i te kōti). Mēnā e hiahia ana koe ki te tuku tono ā-waha, ka āhei koe ki te tono ki te kaihāmene kia whakaritea tēnei.

Ka aha mēnā ehara ko au anake te pārurenga-mōrehu?

Me mātua whakaae ngā pārurenga-mōrehu katoa o te kēhi kei te hiahia rātou katoa ki te hiki i te āpuru ingoa o tētahi kiriuapare/ tangata hara tangata hara
He tangata kua whakapaetia mō tētahi taihara.
View the full glossary . Me tuku ngā pārurenga-mōrehu katoa, mā te whakaoti i te puka tono me te tuhinga oati kei te pito o tēnei aratohu, ma te tuku rānei i tētahi tono ā-waha mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri kiriuapare. 

Ka aha ina whiwhi te kōti i taku tono mō te hiki i te āpuru ingoa aunoa a te kiriuapare?

Ka whai wāhi te kaihāmene me te kiriuapare/tangata hara ki te whakautu ā-tuhi mō te tono. 

Kātahi ka tuku whakatau te kaiwhakawā, te whakarite rānei i tētahi whakawātanga hei kōrero ki a koe mō tō tono. 

Ina tuku whakatau te kaiwhakawā, ka whakamōhiotia atu koe, ā, ka tukuna he kape ā-tuhi o te whakatau ki a koe.

Mēnā ka whakahautia e te kaiwhakawā kia whakaritea he whakawātanga, ka whakamōhiotia atu koe e te kōti mō te wā me te rā me tae koe ki te kōti. Ka tae atu pea te kiriuapare/tangata hara me tōna rōia ki te whakawātanga. 

Ki hea ahau tiki mōhiohio atu anō ai?

Mō ētahi atu mōhiohio, tirohia te He aratohu hei tono mō tētahi whakatau whakaputa tuakiri hei hiki i te āpuru ingoa aunoa o te kiriuapare, tangata hara rānei.

Te āpuru ingoa mō tētahi tangata hara mō ngā mahi taitōkai 

I huria te ture i te tau 2025, nō reira e hāngai ana ēnei mōhiohio ki ngā kēhi i tukuna ngā hāmene ki te kōti i te 30 o Oketopa 2025, i muri mai rānei. 

Ko te āpuru ingoa mō tēnei wā he āpuru ingoa wā poto mō tētahi kiriuapare, ā, he maha ōna pūtake e tukuna ai tēnei, hei tauira, kāore pea e tōkeke te whakawātanga, ka noho mōrea rānei te tangata ki te whakaputaina te ingoa o te kiriuapare.

Ko te tikanga o te āpuru ingoa tūturu kāore rawa e taea te whakaputa te ingoa me ngā taipitopito tuakiri o te tangata e pā ana ki te kēhi. Mēnā ka whakaharaina tētahi tangata hara (i kī i hara, i whakatauhia rānei) mō tētahi mahi taitōkai, ka tono pea tōna rōia ki te kōti kia āpurua tūturutia tōna ingoa. 

Ka whai wāhi koe ki te kī atu ki te kaiwhakawā mō ō whakaaro mēnā me whiwhi āpuru ingoa tūturu te tangata hara mēnā e hāngai ana ēnei mea katoa:

• i whakaharaina te tangata hara mō tētahi mahi taitōkai
• he pārurenga/mōrehu nō te mahi hara
• i tukuna he tono mō te āpuru ingoa tūturu mō te tangata hara tangata hara
  He tangata kua whakapaetia mō tētahi taihara.
  View the full glossary
• he pakeke te tangata hara. 

Ka aha mēnā ko au anake te pārurenga-mōrehu o te kēhi?

Ka āhei anake te kaiwhakawā ki te tuku āpuru ingoa tūturu ki te tangata hara e pā ana ki te mahi hara ki a koe mēnā ki ōu whakaaro kaua e pānuitia tūmatanuitia tōna ingoa. 

Mēnā ki ōu whakaaro kāore e tika kia whiwhi āpuru ingoa tūturu te tangata hara, kāore e tukuna e te kaiwhakawā.

Ka aha mēnā he pārurenga-mōrehu atu anō kei roto i te kēhi? 

Mēnā ka tuku tono te tangata hara mō te āpuru ingoa tūturu, ka uia ngā pārurenga-mōrehu mēnā e hiahia ana rātou ki te whakaputa i ō rātou whakaaro.  

I ētahi wā ka ōrite ngā whakaaro o ngā pārurenga-mōrehu katoa mō te āpuru ingoa, i ētahi wā ka rerekē ō rātou whakaaro.

Mēnā ka whakahē ngā pārurenga-mōrehu katoa o tētahi kēhi kia kaua te tangata hara e whiwhi āpuru ingoa tūturu, kāore e tukuna e te kōti.

Mēnā he rerekē ngā whakaaro o ngā pārurenga-mōrehu, ka taea e te kaiwhakawā te tuku te āpuru ingoa tūturu mō ngā hara e pā ana ki te pārurenga-mōrehu kei te tautoko, ā, ka whakahē i te āpuru ingoa mō ngā mahi hara e pā ana ki te pārurenga-mōrehu kei te whakahē. 

Ka whakatau pea te kaiwhakawā kia whiwhi āpuru ingoa te tangata mēnā e whakapono ana te kaiwhakawā ka whara he pārurenga-mōrehu ki te mōhiotia ko wai ia, ā, kāore i whakahētia e te pārurenga-mōrehu, kāore rānei i taea e ia te whakahē te āpuru ingoa.

He pēhea te mahi a tēnei tukanga?

Ka pātai tētahi kaitohutohu pārurenga kōti, ngā Pirihimana rānei ki a koe mēnā e hiahia ana koe ki te whakamōhio atu ki te kōti he aha ōu whakaaro mō te whiwhi āpuru ingoa tūturu o te tangata hara.  

Mō ētahi atu mōhiohio he pēhea te mahi a tēnei tukanga, tirohia ngā hoahoa kei te hono i raro:

Te tukanga mēnā ko koe anake te pārurenga-mōrehu

Te tukanga menā neke atu i te kotahi te pārurenga-mōrehu

Ka aha mēnā kāore ahau i te hiahia ki te mahi i tēnei?  

Kāore koe e herea ki te whai i tēnei. Mēnā kāore koe i te hiahia ki te kī atu ki te kaiwhakawā he aha ō hiahia, kāore rānei e taea e koe, kei te pai tērā. 

Ka tukuna e te kaiwhakawā te whakatau, ā, ka whakamōhiotia atu koe mō tana whakatau. 

Kāore te kaiwhakawā e tuku kia pānuitia he taipitopito e mōhiotia ai koe.

Ka pā tēnei ki ngā kēhi o mua?  

Mēnā kei roto tētahi kēhi i te kōti, engari i tukuna ngā hāmene i mua o te 30 o Oketopa 2025, ka āhei ngā pārurenga-mōrehu ki te whakamōhio atu ki te kōti mēnā me whiwhi āpuru ingoa tūturu te tangata hara tangata hara
He tangata kua whakapaetia mō tētahi taihara.
View the full glossary , ā, ka whai whakaaro te kaiwhakawā ki ōna whakaaro. 

I huria te ture i te tau 2025, nō reira mō ngā kēhi i tukuna ngā hāmene ki te kōti i te 30 o Oketopa 2025, i muri mai rānei, ka rerekē te whakarite i ngā whakaaro o ngā pārurenga-mōrehu. Mō ēnei kēhi, mēnā ki ōu whakaaro kāore e tika kia whiwhi āpuru ingoa tūturu te tangata hara, kāore e tukuna e te kaiwhakawā.

Mēnā kua katia te kēhi, kua whiwhi āpuru ingoa tūturu rānei te tangata hara, ka whai wāhi koe ki te tirotiro anō i te āpuru ingoa. 

Me whakapā atu ahau ki a wai mēnā he pātai āku? 

Ka taea e tētahi kaitohutohu pārurenga kōti te whakautu ō pātai mō te āpuru ingoa. 

Kia pai ai te kōrero ki tētahi kaitohutohu pārurenga kōti, me whakamahi i te waea koreutu mō Ngā Mōhiohio Pārurenga: 0800 650 654 (9am – 5pm, Mane – Paraire).